Wzrost zagrożenia kleszczami w miastach
„W tej chwili 90 procent ukłuć przez kleszcze ma miejsce w bezpośrednim sąsiedztwie miejsc zamieszkania – w przydomowych ogrodach, parkach miejskich czy na działkach rekreacyjnych” – informują badacze. Taki stan rzeczy obala wcześniejszy mit, według którego zagrożenie związane z kleszczami dotyczyło wyłącznie dzikich obszarów. Obecnie kleszcze są obecne niemal wszędzie – i to nie tylko latem.
Wzrost liczby przypadków kleszczowego zapalenia mózgu
Dane z Państwowego Zakładu Higieny wskazują na dramatyczny wzrost liczby przypadków kleszczowego zapalenia mózgu (KZM). W 2019 roku odnotowano 265 przypadków, natomiast w 2024 roku liczba ta wzrosła do 793, co oznacza niemal trzykrotny wzrost. Co gorsza, w pierwszym kwartale 2025 roku zarejestrowano prawie 200 nowych przypadków. Jeśli obecny trend się utrzyma, Polska może stanąć przed rekordowym bilansem zachorowań.
Klimat sprzyjający kleszczom
Jednym z głównych powodów wzrostu liczby kleszczy w Polsce jest zmiana klimatu. Kleszcze przetrwają tylko w temperaturach poniżej -35°C, a łagodne zimy, które już od dawna panują w Polsce, pozwalają tym pasożytom na przetrwanie i aktywność niemal przez cały rok. Warto dodać, że kleszcze były aktywne nawet w styczniu i lutym, co dekadę temu wydawałoby się nieprawdopodobne.
Kleszcze w domach przez zwierzęta
Kleszcze coraz częściej trafiają do naszych domów nie bezpośrednio z przyrody, ale przez zwierzęta domowe, takie jak psy i koty. Te, wychodząc na spacery, stają się nosicielami kleszczy, które później trafiają do wnętrz naszych mieszkań. Dlatego zabezpieczenie zwierząt przed kleszczami, poprzez krople, tabletki, obroże czy zastrzyki, jest istotne nie tylko dla zdrowia pupili, ale i domowników.
Kleszczowe zapalenie mózgu – niebezpieczna choroba
Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba wirusowa, której pierwsze objawy przypominają przeziębienie, takie jak gorączka, bóle mięśni i ogólne osłabienie. U części pacjentów wirus przenika do układu nerwowego, prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych, jak zapalenie opon mózgowych czy nerwów obwodowych. Nawet łagodne przejście zakażenia może skutkować długofalowymi problemami, takimi jak bóle głowy, zaburzenia koncentracji czy chroniczne zmęczenie.
Szczepienie jest najskuteczniejszą metodą ochrony przed KZM. Koszt szczepionki to około 200 zł za pojedynczą dawkę, a pełna ochrona wymaga trzech dawek podstawowych i dawek przypominających. W odpowiedzi na rosnące zagrożenie, szczepienia można już wykonać w aptekach, co ułatwia dostęp do ochrony.
Profilaktyka codzienna – jak chronić się przed kleszczami?
Oprócz szczepień, codzienna ostrożność jest kluczowa. Należy stosować odpowiednią odzież, repelenty oraz dokładnie sprawdzać skórę po każdej wizycie na świeżym powietrzu. W szczególności należy zwrócić uwagę na miejsca, które są szczególnie wrażliwe na ukąszenia, takie jak okolice pach, pachwin, uszu, karku i głowy – zwłaszcza u dzieci. W przypadku znalezienia kleszcza, należy go jak najszybciej usunąć, dezynfekować miejsce ukłucia i monitorować stan zdrowia przez kilka dni.
Borelioza – nie mniej groźna niż KZM
Choć obecnie więcej uwagi poświęca się KZM, równie groźna jest borelioza. Ta bakteryjna choroba może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak zapalenie stawów, zaburzenia neurologiczne czy problemy kardiologiczne. Niestety, w odróżnieniu od KZM, przeciwko boreliozie nie ma szczepionki, co zwiększa znaczenie profilaktyki i szybkiej reakcji po ukłuciu.
Działania lokalne i ogólnokrajowe
W odpowiedzi na rosnące zagrożenie, niektóre samorządy w Polsce wdrażają lokalne programy profilaktyczne, takie jak koszenie traw w parkach czy stosowanie naturalnych środków odstraszających kleszcze. Niestety, szczepienia przeciwko KZM nie są refundowane przez NFZ, co ogranicza ich dostępność. Część samorządów próbuje temu zaradzić, oferując dofinansowanie dla wybranych grup, takich jak seniorzy czy pracownicy leśni.
Eksperci apelują o włączenie szczepień przeciwko KZM do kalendarza szczepień obowiązkowych, argumentując, że koszty leczenia powikłań tej choroby znacznie przewyższają koszty programów szczepień.
Przykłady z innych krajów
Problem kleszczy i chorób przez nie przenoszonych dotyczy nie tylko Polski, ale także całej Europy Środkowo-Wschodniej. Kraje takie jak Czechy, Austria, Słowacja czy państwa bałtyckie od lat prowadzą skuteczne programy szczepień i kampanie edukacyjne, które przekładają się na niższe wskaźniki zachorowań. Polska mogłaby skorzystać z ich doświadczeń.
Podsumowanie:
-
90% ukłuć przez kleszcze ma miejsce w pobliżu miejsc zamieszkania, nie tylko w dzikich obszarach.
W 2024 roku odnotowano prawie trzykrotny wzrost przypadków KZM w porównaniu do 2019 roku.
Zmiany klimatyczne sprzyjają przetrwaniu kleszczy przez cały rok.
Kleszcze przenoszone przez zwierzęta domowe stają się coraz większym problemem.
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, a szczepienie jest najlepszą formą ochrony.
Borelioza, mimo że nie ma na nią szczepionki, stanowi równie poważne zagrożenie.
Programy profilaktyczne są wdrażane przez samorządy, ale szczepienia przeciw KZM nie są refundowane przez NFZ.
Polska może czerpać z doświadczeń innych krajów w zakresie profilaktyki chorób przenoszonych przez kleszcze.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.