ZUS zmienia zasady L4. Za te zachowania możesz stracić zasiłek chorobowy

Zmiany dotyczą między innymi tego, jakie czynności można wykonywać podczas choroby, kiedy kontakt z pracodawcą może być dopuszczalny i jakie uprawnienia mają osoby kontrolujące prawidłowość wykorzystywania zwolnień. Nie oznaczają jednak, że każda aktywność poza domem czy pojedyncza rozmowa służbowa automatycznie pozbawi pracownika prawa do świadczenia. Znaczenie będą miały okoliczności konkretnej sytuacji oraz wpływ podejmowanych działań na leczenie.

Pierwszy dzień L4 a okres zasiłkowy. Co się zmieniło?

Jedna z kwestii, które budziły wątpliwości, dotyczy pracowników rozpoczynających dzień od wykonywania obowiązków zawodowych, a następnie udających się do lekarza i otrzymujących zwolnienie obejmujące tę samą datę.

Z wyjaśnień ZUS przytaczanych przez „Dziennik Gazetę Prawną” wynika, że pierwszy dzień wskazany na zwolnieniu jest uwzględniany przy ustalaniu okresu zasiłkowego również wtedy, gdy pracownik wykonywał w tym dniu pracę.

Przykładowo osoba, która rozpocznie zmianę o godz. 8, a kilka godzin później otrzyma L4 obejmujące ten sam dzień, musi liczyć się z uwzględnieniem tej daty w okresie zasiłkowym. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do wynagrodzenia i świadczenia chorobowego za te same godziny.

Ma to znaczenie zwłaszcza przy długotrwałej niezdolności do pracy, ponieważ okres zasiłkowy jest ograniczony przepisami.

Ile dni można przebywać na L4?

Nowe zasady kontroli nie zmieniły podstawowych limitów okresu zasiłkowego. Co do zasady wynosi on 182 dni, ale w określonych przypadkach może zostać wydłużony.

Najważniejsze limity to:

• 182 dni – standardowy okres zasiłkowy.

• 270 dni – w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą lub przypadającej w czasie ciąży.

• 91 dni – co do zasady maksymalny okres pobierania zasiłku po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.

• 33 dni – okres wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez pracodawcę w roku kalendarzowym.

• 14 dni – okres wynagrodzenia chorobowego dla pracowników po ukończeniu 50 lat, stosowany od następnego roku kalendarzowego po osiągnięciu tego wieku.

Po wykorzystaniu odpowiedniego okresu wynagrodzenia chorobowego pracownik może uzyskać zasiłek finansowany z ubezpieczenia społecznego, jeśli spełnia warunki do jego otrzymania. Limitu 182 lub 270 dni nie należy przy tym utożsamiać z liczbą dni, za które płaci bezpośrednio ZUS.

Telefon od pracodawcy podczas L4. Czy można odebrać?

Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują przepisy doprecyzowujące, jakie zachowania podczas zwolnienia mogą zostać uznane za pracę zarobkową lub aktywność niezgodną z celem L4. Przewidziano również wyjątek dotyczący niektórych czynności incydentalnych, których wykonania wymagają istotne okoliczności.

W praktyce jednorazowe przekazanie niezbędnej informacji organizacyjnej nie musi automatycznie oznaczać utraty zasiłku. Nie daje to jednak ogólnego prawa do odbierania telefonów służbowych i regularnego wykonywania obowiązków w czasie choroby.

Istotne znaczenie ma charakter czynności i konkretne okoliczności. Samo polecenie pracodawcy nie wystarcza, by uzasadnić wykonywanie pracy podczas zwolnienia.

Celem L4 pozostaje odzyskanie zdolności do pracy. Pracodawca nie powinien więc oczekiwać od chorego regularnego wykonywania zadań tylko dlatego, że sprawa jest pilna.

Sklep, apteka, lekarz. Co wolno robić podczas zwolnienia?

Samo wyjście z domu nie oznacza automatycznie, że pracownik niewłaściwie wykorzystuje L4. Przepisy pozwalają odróżnić zwykłe czynności życia codziennego od aktywności, która może utrudniać leczenie lub opóźniać powrót do zdrowia.

W określonych okolicznościach dopuszczalne mogą być między innymi:

• Wizyta w aptece – aby kupić leki potrzebne do leczenia.

• Podstawowe zakupy – na przykład żywności i niezbędnych artykułów codziennego użytku.

• Wizyta u lekarza lub badania – związane z leczeniem i rekonwalescencją.

• Odprowadzenie dziecka do przedszkola – jeśli wymaga tego sytuacja i nie ma innej osoby, która mogłaby się tym zająć.

• Krótki kontakt z pracodawcą – w wyjątkowej sytuacji, gdy konieczne jest przekazanie informacji i nie dochodzi do normalnego wykonywania pracy.

Nie ma jednak jednej listy czynności, które będą dopuszczalne dla każdej osoby. Ocena zależy od stanu zdrowia, zaleceń lekarskich oraz charakteru podejmowanej aktywności. Inaczej może zostać oceniony zakup leków, a inaczej intensywny wysiłek fizyczny przy zaleceniu odpoczynku.

Kontrole L4. Jakie uprawnienia ma ZUS?

Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują doprecyzowane zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Uregulowano między innymi uprawnienia i obowiązki kontrolujących, obowiązki osób sprawdzanych oraz sposób dokumentowania wyników kontroli.

Kontrolujący mogą ustalać tożsamość osoby przebywającej na zwolnieniu i sprawdzać okoliczności wskazujące na możliwe niewłaściwe wykorzystywanie L4. Działania te muszą jednak mieścić się w granicach określonych prawem. Kontrola nie oznacza nieograniczonego prawa do ingerowania w prywatność ubezpieczonego.

W określonych przypadkach kontrolę może przeprowadzić również pracodawca. Dotyczy to między innymi sprawdzania, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem. Pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób mają również określone uprawnienia związane z kontrolą zwolnień i wypłatą zasiłków.

Jeśli pracownik nie zgadza się z ustaleniami kontroli, może zgłosić zastrzeżenia do protokołu. Od decyzji ZUS odmawiającej prawa do świadczenia lub nakazującej jego zwrot można odwołać się na zasadach przewidzianych w przepisach.

Od 1 stycznia 2027 roku zmiany dla osób pracujących w kilku miejscach

Kolejne rozwiązania mają wejść w życie 1 stycznia 2027 roku. Dotyczą osób posiadających więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia, na przykład pracujących u dwóch pracodawców albo łączących etat z dodatkowym zleceniem.

W określonych sytuacjach lekarz będzie mógł, na żądanie ubezpieczonego, nie wystawić zwolnienia w odniesieniu do jednego z tytułów ubezpieczenia, jeśli stan zdrowia pozwala na wykonywanie pracy w tym miejscu.

Przykładem może być osoba, która ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie wykonywać ciężkiej pracy fizycznej, ale może realizować obowiązki biurowe. Nie będzie to jednak automatyczne prawo do kontynuowania każdej dodatkowej pracy. Znaczenie będą miały zarówno stan zdrowia, jak i charakter konkretnych obowiązków.

Osoba korzystająca z takiego rozwiązania będzie musiała również poinformować odpowiedniego płatnika składek o okresie zwolnienia wystawionego z innego tytułu.

Czy zmieniła się wysokość zasiłku chorobowego?

Nowelizacja nie oznacza automatycznej zmiany wysokości zasiłku dla wszystkich pracowników. Co do zasady świadczenie wynosi 80 proc. podstawy wymiaru, a w przypadkach wskazanych w przepisach może wynosić 100 proc.

Podstawa wymiaru zasiłku dla pracownika jest zasadniczo obliczana na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Uwzględniane wynagrodzenie pomniejsza się o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, czyli łącznie o 13,71 proc.

Wysokość świadczenia może się różnić w zależności od składników wynagrodzenia, premii, dodatków i okresu zatrudnienia. Samo wprowadzenie nowych zasad kontroli czy zaliczania pierwszego dnia zwolnienia do okresu zasiłkowego nie oznacza więc podwyżki dla każdego ubezpieczonego.

Co grozi za niewłaściwe wykorzystywanie L4?

Osoba, która podczas zwolnienia wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia, może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty danym zwolnieniem.

Jeśli świadczenie zostało już wypłacone, ZUS może — po spełnieniu ustawowych przesłanek — wydać decyzję zobowiązującą do jego zwrotu.

Nie każde zachowanie budzące wątpliwości oznacza jednak automatyczną utratę świadczenia. Konieczna jest ocena konkretnej sytuacji i ustalenie, czy doszło do naruszenia przepisów.

Dlatego podczas L4 należy przestrzegać zaleceń lekarskich i pamiętać, że dozwolone aktywności zależą od stanu zdrowia oraz celu zwolnienia.

Nowe przepisy dotyczące L4. Najważniejsze daty

Zmiany są wdrażane etapami:

• 27 stycznia 2026 roku – weszła w życie część przepisów dotyczących kontroli prawidłowości orzekania o niezdolności do pracy i wystawiania zaświadczeń lekarskich.

• 13 kwietnia 2026 roku – zaczęły obowiązywać nowe definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia oraz zmodyfikowane zasady kontroli wykorzystywania L4.

• 1 stycznia 2027 roku – mają wejść w życie rozwiązania dotyczące zwolnień osób posiadających kilka tytułów ubezpieczenia, umożliwiające w określonych warunkach wykonywanie pracy w jednym miejscu przy zwolnieniu związanym z innym zatrudnieniem.

Najważniejsze jest rozróżnienie przepisów już obowiązujących od tych, które dopiero wejdą w życie. Zmiany nie oznaczają ani automatycznej podwyżki zasiłku, ani swobody wykonywania pracy podczas choroby.