Cała dyskusja rozpoczęła się od historii kobiety, która przez niemal 40 lat prowadziła działalność gospodarczą, regularnie płaciła składki i jednocześnie wychowała troje dzieci. W petycji skierowanej do Sejmu zwróciła uwagę na problem, który — jej zdaniem — dotyczy wielu aktywnych zawodowo rodzin.
Autorka podkreśla, że obecne przepisy w większym stopniu wspierają rodziców wychowujących co najmniej czworo dzieci. To właśnie oni mogą korzystać z rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, znanego jako Mama 4+. Tymczasem rodzice trójki dzieci, mimo wieloletniej pracy i opłacania składek, nie mają prawa do podobnego wsparcia.
W petycji wskazano również na sytuacje, w których osoby pracujące niemal całe życie otrzymują świadczenia niewiele wyższe od tych, które nigdy nie pracowały zawodowo, ale wychowały większą liczbę dzieci. Szczególnie mocno ma to dotyczyć przedsiębiorców samodzielnie finansujących składki i utrzymujących rodziny.
Sejm przyjrzy się doliczaniu lat za wychowanie dzieci
Jednym z najważniejszych postulatów jest zwiększenie liczby lat doliczanych do stażu pracy za wychowanie dzieci. Obecnie przepisy pozwalają uwzględnić maksymalnie sześć lat okresów związanych z opieką nad dzieckiem — niezależnie od liczby dzieci.
Do stażu mogą zostać zaliczone m.in. okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego przeznaczonego na opiekę nad dzieckiem czy czas niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem. W praktyce limit sześciu lat sprawia jednak, że rodzice większych rodzin nie otrzymują dodatkowych korzyści.
Autorka petycji proponuje rozwiązania częściowo wzorowane na innych krajach europejskich. W Austrii za każde dziecko do systemu emerytalnego doliczane są cztery lata pracy. Podobne mechanizmy funkcjonują również w Niemczech, gdzie wychowanie dzieci wpływa na wysokość przyszłych świadczeń.
W Polsce coraz częściej pojawia się pytanie, czy system emerytalny powinien mocniej uwzględniać wkład rodziców w wychowanie przyszłych podatników i osób finansujących system ubezpieczeń społecznych.
Wysokość emerytury nadal zależy głównie od składek
Obecny system emerytalny opiera się przede wszystkim na kapitale zgromadzonym na indywidualnym koncie w ZUS. Reforma z 1999 roku całkowicie zmieniła wcześniejsze zasady naliczania świadczeń.
Jak wskazuje dr Szymon Pawłowski z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, wysokość emerytury jest dziś ściśle związana z długością aktywności zawodowej oraz wysokością opłacanych składek.
W praktyce oznacza to, że osoby prowadzące działalność gospodarczą przez wiele lat, ale płacące stosunkowo niskie składki, często otrzymują świadczenia znacznie niższe od oczekiwań. Problem staje się jeszcze bardziej widoczny w przypadku rodziców wychowujących dzieci równolegle z pracą zawodową.
Ekspert przypomina, że państwo wprowadzało już rozwiązania związane z rodzicielstwem, m.in. finansowanie składek podczas urlopów wychowawczych czy objęcie ubezpieczeniem osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem. Nie zmieniło to jednak podstawowej zasady — wysokość emerytury nadal zależy głównie od zgromadzonych składek.
Mama 4+ nadal tylko dla rodziców czwórki dzieci
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające, czyli Mama 4+, przysługuje obecnie osobom, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z powodu opieki nad rodziną nie wypracowały minimalnej emerytury.
Świadczenie może otrzymać matka po ukończeniu 60 lat lub ojciec po ukończeniu 65 lat, jeśli nie posiadają środków zapewniających podstawowe utrzymanie. Rodzice trojga dzieci pozostają jednak całkowicie poza tym systemem wsparcia.
W petycji pojawił się więc postulat rozszerzenia programu także na rodziców trójki dzieci albo stworzenia dodatkowego dodatku emerytalnego dla osób, które przez lata łączyły wychowanie dzieci z aktywnością zawodową.
Rząd oceni możliwość zmian w systemie
Sprawa została wpisana do porządku obrad Komisji do Spraw Petycji.
W przygotowanej opinii wskazano, że rozszerzenie programu Mama 4+ może budzić wątpliwości konstytucyjne i prowadzić do uprzywilejowania jednej grupy obywateli. Inaczej oceniono jednak propozycje dotyczące zwiększenia emerytur dla rodziców aktywnych zawodowo.
Zarekomendowano skierowanie dezyderatu do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministra Finansów i Gospodarki. Resorty mają przeanalizować, czy sytuacja finansów publicznych oraz problemy demograficzne pozwalają na przygotowanie nowych rozwiązań.
Wśród możliwych zmian wymienia się m.in. wydłużenie okresów opieki nad dzieckiem zaliczanych do stażu pracy, zwiększenie składek finansowanych przez państwo podczas opieki nad dzieckiem czy objęcie rodziców trojga dzieci dodatkowymi świadczeniami emerytalnymi.
Eksperci podkreślają jednak, że temat ma nie tylko wymiar społeczny, ale także finansowy i konstytucyjny. Każda zmiana zwiększająca świadczenia emerytalne oznacza bowiem dodatkowe obciążenie dla budżetu państwa i konieczność zachowania równowagi systemu emerytalnego w czasie pogłębiającego się kryzysu demograficznego.
Komentarze (0)