Od momentu wystawienia zwolnienia lekarskiego pracownik korzysta z ochrony wynikającej z przepisów. Przez pierwsze 33 dni choroby w roku kalendarzowym (a w przypadku osób po 50. roku życia – przez 14 dni) wypłatę wynagrodzenia chorobowego realizuje pracodawca. Po tym okresie ciężar wypłaty przejmuje ZUS, który wypłaca zasiłek chorobowy.
Co do zasady świadczenie to wynosi 80 proc. podstawy wymiaru. Wyjątkiem są m.in. ciąża oraz niezdolność do pracy spowodowana wypadkiem w drodze do lub z pracy – wówczas przysługuje 100 proc. Zasiłek chorobowy można pobierać maksymalnie przez 182 dni, a w przypadku gruźlicy lub ciąży – do 270 dni.
Przy wynagrodzeniu na poziomie 6 tys. zł brutto miesięcznie 80 proc. podstawy to około 4,8 tys. zł brutto. Oznacza to ok. 1,1 tys. zł brutto za tydzień choroby. Przy dłuższej absencji różnica między pełną pensją a świadczeniem staje się wyraźnie odczuwalna.
Świadczenie rehabilitacyjne po wyczerpaniu zasiłku
Gdy po 182 dniach pobierania zasiłku chorobowego stan zdrowia nadal uniemożliwia powrót do pracy, ale istnieje szansa na poprawę, możliwe jest uzyskanie świadczenia rehabilitacyjnego. Kluczowa jest tutaj pozytywna decyzja lekarza orzecznika ZUS.
Przez pierwsze trzy miesiące świadczenie wynosi 90 proc. podstawy wymiaru, a w kolejnych miesiącach – 75 proc. Może być przyznane maksymalnie na rok i w praktyce stanowi etap przejściowy między zasiłkiem chorobowym a ewentualną rentą.
Renta z tytułu niezdolności do pracy
Osoby, które utraciły zdolność do pracy w sposób trwały lub długotrwały, mogą ubiegać się o rentę. O jej przyznaniu decyduje lekarz orzecznik, oceniając stopień niezdolności (częściowy lub całkowity) oraz spełnienie warunków stażowych.
Po marcowej waloryzacji w 2026 roku najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi 1 978,49 zł brutto, czyli o 99,58 zł więcej niż wcześniej. Ostateczna wysokość świadczenia zależy jednak od zgromadzonych składek i przebiegu zatrudnienia. Dla wielu osób renta pozostaje podstawowym źródłem utrzymania aż do emerytury.
„500+ dla niesamodzielnych” i zasada pomniejszania
ZUS (a w przypadku rolników – KRUS) wypłaca świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, potocznie określane jako „500+ dla niesamodzielnych”. Maksymalna kwota wsparcia to 500 zł miesięcznie.
Wysokość świadczenia zależy od łącznego dochodu osoby uprawnionej. Po przekroczeniu ustawowego progu kwota jest pomniejszana według zasady „złotówka za złotówkę”. Warunkiem jest posiadanie odpowiedniego orzeczenia oraz złożenie wniosku – świadczenie nie jest przyznawane automatycznie, w przeciwieństwie do dodatku pielęgnacyjnego.
Dodatek pielęgnacyjny – bez kryterium dochodowego
Dodatek pielęgnacyjny wypłacany jest przez ZUS razem z emeryturą lub rentą. Przysługuje osobom całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji, a także wszystkim seniorom po ukończeniu 75 lat. W tym drugim przypadku ZUS przyznaje go z urzędu.
Od 1 marca 2026 roku wysokość dodatku wynosi 366,68 zł miesięcznie. Kwota ta nie zależy ani od dochodu, ani od wysokości emerytury. Nie można jednak pobierać go jednocześnie z zasiłkiem pielęgnacyjnym z pomocy społecznej.
Zasiłek pielęgnacyjny z gminy
Zasiłek pielęgnacyjny to świadczenie realizowane w ramach pomocy społecznej. W 2026 roku wynosi 215,84 zł miesięcznie i nie jest uzależnione od dochodu. Przysługuje m.in. dzieciom z orzeczeniem o niepełnosprawności, osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz seniorom po 75. roku życia, którzy nie mają prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS.
Wniosek składa się w urzędzie gminy lub ośrodku pomocy społecznej. To jedno z najczęściej mylonych świadczeń, choć jego zasady różnią się od dodatku wypłacanego przez ZUS.
Świadczenie wspierające – najwyższe kwoty wsparcia
Najwyższym obecnie świadczeniem dla osób z niepełnosprawnościami jest świadczenie wspierające. Wypłaca je ZUS, ale o prawie do niego decyduje wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności, który przyznaje punkty w skali od 70 do 100, określające poziom potrzeby wsparcia.
Podstawą wyliczeń jest renta socjalna, która po waloryzacji wynosi 1 978,49 zł. Od 1 marca 2026 roku obowiązują następujące stawki:
-
95–100 pkt – 220 proc. renty socjalnej – 4 353 zł
-
90–94 pkt – 180 proc. – 3 562 zł
-
85–89 pkt – 120 proc. – 2 375 zł
-
80–84 pkt – 80 proc. – 1 583 zł
-
75–79 pkt – 60 proc. – 1 188 zł
-
70–74 pkt – 40 proc. – 792 zł
Świadczenie nie jest uzależnione od dochodu i trafia bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością, a nie do opiekuna.
Refundacje z NFZ i darmowe leki
Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje refundację leków, wybrane zabiegi rehabilitacyjne oraz sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze. Seniorzy po 65. roku życia oraz dzieci mogą korzystać z bezpłatnych leków z określonej listy. Należy jednak pamiętać, że refundacja nie zawsze pokrywa całość kosztów – obowiązują limity cenowe.
Programy PFRON i likwidacja barier
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych prowadzi programy obejmujące m.in. likwidację barier architektonicznych, dofinansowanie zakupu wózków elektrycznych, turnusy rehabilitacyjne czy sprzęt komputerowy. Wysokość wsparcia zależy od konkretnego programu oraz sytuacji dochodowej wnioskodawcy.
Wnioski składa się w powiatowych centrach pomocy rodzinie, a dostępność środków bywa ograniczona rocznym budżetem.
Ulga rehabilitacyjna w rozliczeniu PIT
Osoby z niepełnosprawnościami oraz podatnicy utrzymujący niepełnosprawnych członków rodziny mogą skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej. Odliczeniu podlegają m.in. wydatki na leki (powyżej miesięcznego limitu), rehabilitację, dojazdy na leczenie, zakup sprzętu medycznego czy przystosowanie mieszkania.
Efektem może być niższy podatek lub zwrot sięgający nawet kilku tysięcy złotych rocznie. Warunkiem jest posiadanie odpowiedniej dokumentacji – faktur lub rachunków.
System wsparcia w 2026 roku obejmuje więc zasiłki chorobowe, świadczenia rehabilitacyjne, renty, dodatki i zasiłki pielęgnacyjne, refundacje oraz ulgi podatkowe. Każde z nich rządzi się własnymi zasadami i wymaga osobnej procedury. Brak orientacji w przepisach często oznacza utratę pieniędzy, które dla wielu osób są podstawą codziennego funkcjonowania.
Komentarze (0)